[admin]

Przedstawiony przez Ministerstwo Sprawiedliwości projekt „Nowej Adwokatury” stanowi kolejny pomysł na rozwiązanie problemu dostępności do zawodów i usług prawnych. Zaletą założeń jest ich kompleksowość oraz fakt, że nareszcie Ministerstwo prezentuje pomysł który byłby nowym prawem a nie kolejną nowelizacją ustaw sprzed prawie trzydziestu lat, tworzonych w innej rzeczywistości społecznej i gospodarczej. Prezentowane założenia mimo tych niewątpliwych atutów mają wiele elementów które wymagają zmian. Przede wszystkim projekt nie rozwiązuje problemu monopolu korporacji zarówno na kształcenie w formie aplikacji jak też przynależność do samorządu. Jeden zawód adwokata nie musi oznaczać jednego samorządu i jednej instytucji szkoleniowej. Konkurencja w tych obszarach wpłynęłaby pozytywnie na jakość kształcenia aplikacyjnego i szeroko rozumiana samorządność. Kolejna ważną kwestią jest sądownictwo dyscyplinarne, uważamy że obecnie jest prawie martwą instytucja, dlatego wymaga bardziej zdecydowanych i gruntownych zmian niż zaproponowane. Projekt nie odnosi się do kwestii doradców prawnych, uważamy że działalność na rynku usług prawniczych tej grupy zawodowej ma duże znaczenie, zwłaszcza jeżeli chodzi o pomoc prawną dla osób fizycznych, dlatego też powinna zostać uregulowana. Kwestia rozstrzygnięcia pozostaje czy w ramach „Nowej Adwokatury”, ale uwzględniającej brak monopolu w zakresie przynależności czy na innych zasadach, określonych na przykład w projekcie ustawy o licencjach prawniczych.

Poniżej przedstawiamy szczegółowe uwagi do projektu. Dziękujemy za możliwość udziału w konsultacjach, traktujemy to jako wyróżnienie dla naszej organizacji, od lat skutecznie zabiegającej o szeroki dostęp do zawodów i usług prawniczych. Jednocześnie deklarujemy naszą gotowość do udziału w dalszych pracach. Poniżej przedstawiamy szczegółowe uwagi.

W związku przedstawionym projektem założeń do ustawy o zawodzie adwokata należy zauważyć, co następuje:

1. Błędne jest założenie jakoby jeden duży samorząd zawodowy najlepiej organizował pracę wszystkich osób świadczących usługi z zakresu porad prawnych. Realizując zaproponowane założenia, Państwo stworzy zamiast dwóch wielkich niereformowalnych korporacji prawniczych, jedną. Trzeba umożliwić tworzenie dowolnej liczby samorządów prawniczych. Każdy samorząd sam zagwarantuje wysoki poziom usług, zadba o dobre imię, sam ustali zasady konkurencji i sam zadba o poziom kształcenia swoich członków i jakość wydanego zaświadczenia, poziom kwalifikacji – biorąc pod uwagę warunki krajowe i międzynarodowe. Bo przecież taka właśnie jest geneza słowa samorząd.
2. Deklaracja ze strony Państwa o wyjątkowości wykonujących określony zawód świadczyłaby o jego zadufaniu, o próbie przypisania sobie nieomylności. Adwokaci, Radcowie Prawni, Doradcy Prawni, Finansowi, Biegli Rewidenci, Geodeci, Kosmonauci i każdy inny samorząd zawodowy musi sam zapracować na zaufanie publiczne, prestiż. Dotychczasowe uregulowania w tym zakresie nie wniosły niczego poza wzrostem cen usług świadczonych przez uznanych za wyjątkowych. Adwokatura ma służyć społeczeństwu w różnych formach, miejscach, na warunkach indywidualnie, każdorazowo uzgodnionych pomiędzy świadczącym usługi i klientem. Jednowymiarowa normalizacja tego obszaru relacji społecznych, może doprowadzić do oddzielenia społeczeństwa od wymiaru sprawiedliwości instytucją Adwokatury. Błędne jest założenie, że to społeczeństwo nie rozumie roli adwokatów i radców prawnych, myli ich uprawnienia. Ludzie nie rozumieją, dlaczego ich adwokat nie stawia się na rozprawy tylko wysyła zastępstwo, dlaczego osoba spoza samorządu nie może podpisać się pod pismem procesowym, które sama przygotowała i dlaczego nie stać go na usługi garstki uprawnionych, ale nie potrzebują, aby Państwo im wskazywało, komu zaufać i kto najlepiej będzie reprezentował jego interesy. Ludzie sami potrafią to ocenić. Naszym zdaniem to adwokaci i radcowie prawni zupełnie nie radzą sobie z odnalezieniem swojej roli w społeczeństwie. Patrzą na świat przez pryzmat przywilejów i zupełnie nie dostrzegają, że stracili zaufanie społeczne i żadna ustawa im tego nie przywróci.
3. W pkt 1.1 założeń, określającym cele uchwalenia projektu ustawy należałoby wskazać, iż podstawowym celem podjęcia prac w zakresie tej ustawy powinno być otwarcie rynku usług adwokackich. Należy mieć na uwadze, że liczna adwokatów, przypadających w Polsce na 100 tys. mieszkańców jest jedną z najniższych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.
4. Zgodnie z § 9 ust. 3 Uchwały Nr 49 Radu Ministrów – Regulamin pracy Rady Ministrów projekt założeń projektu ustawy powinien w sposób syntetyczny przedstawiać aktualny stan prawny w dziedzinie, której dotyczyć ma projektowana ustawa, w szczególności z uwzględnieniem obowiązujących ustaw, ratyfikowanych umów międzynarodowych i prawa Unii Europejskiej. Informacja przedstawiona w pkt 1.3. projektu założeń, polegająca na przytoczeniu tytułu aktu nie wypełnia powyższego wymogu.
5. Wątpliwości budzi pkt 1.6. projektu założeń, a także w pkt 2 oceny skutków regulacji, w którym wskazuje się, iż ustawa nie spowoduje skutków finansowych dla sektora finansów publicznych.
6. W pkt 2.1. oraz pkt 2.2 projektu założeń, określających przedmiot ustawy powołano zasady organizacji i działania samorządu zawodowego adwokatów. Należy jednak zauważyć, że projekt założeń nie określa zasad organizacji i działania tego samorządu, wskazując jedynie w pkt 19 projektu zbyt ogólny zarys jego struktury, niepozwalający na dokonanie oceny na etapie założeń.
7. Zawarte w pkt 2.3. ppkt 5, a także ppkt 13 założenie dotyczące zakazu udzielania pomocy prawnej w sytuacji konfliktu interesów w szczególności w sytuacjach innych niż wymienione po wyrazach „zwłaszcza wówczas”, mogą budzić wątpliwości ze względu na swoją niejednoznaczność. Tym samym, katalog sytuacji stanowiących „konflikt interesów” powinien zostać precyzyjnie wskazany w ustawie.
8. W pkt 2.3. ppkt 6 wskazano na obowiązek rozwijania wiedzy i podnoszenia kwalifikacji zawodowych, przy czym zasady szkoleń określałyby krajowe organy samorządu zawodowego. Jednak w projekcie założeń nie opisano zasad podnoszenia kwalifikacji w indywidualnych jak i w zorganizowanych formach doskonalenia zawodowego. Należy mieć bowiem na uwadze, iż regulacje dotyczące tej materii powinny znaleźć się w ustawie, natomiast mogą one zostać dookreślone w uchwale samorządu.
9. Pkt 2.3. ppkt 11 odnosi się do zakresu przedmiotowego zawodu adwokata, tym czasem należałoby raczej wskazać na czy polega wykonywanie zawodu adwokata.
10. W świetle projektowanego w założeniach otwartego katalogu czynności wykonywanych w ramach zawodu adwokata, należy rozważyć zasadność wskazywania czynności określonych w ppkt 8, 9, i 11. Ponadto zauważyć należy, iż do opracowywania aktów prawnych są zawodowo przygotowani tylko ci adwokaci, którzy ukończyli aplikację legislacyjną lub mogą wykazać się kilkuletnim doświadczeniem przy sporządzaniu projektów aktów prawnych w ramach obsługi organów administracji państwowej.
11. Należy zauważyć, iż ppkt 12 projektu założeń, wskazujący uprawnienie adwokata do nieprzyjęcia pełnomocnictwa procesowego lub wypowiedzenia tego pełnomocnictwa w przypadku naruszenia przez pracodawcę niezależności adwokata, wydaje się zbyt niedookreślony. W związku z tym, że odmowa przyjęcia lub wypowiedzenie pełnomocnictwa nie może stanowić podstawy do rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy z adwokatem, konieczne jest sprecyzowanie pojęcia „naruszenia niezależności adwokata”.
12. Wątpliwości budzi ppkt 14 projektu założeń, przewidujący uprawnienie samorządu adwokackiego do wyznaczenia zastępcy adwokata mniemającego trwale albo czasowo możliwości wykonywania czynności zawodowych, zawieszonego w prawie wykonywania zawodu lub skreślonego z listy adwokatów. Założenie to w zdaniu 3 wskazując, iż zastępca otrzymywałby wynagrodzenia ze środków samorządu, przy czy samorząd miałby roszczenie regresowe, nie określa zasad wynagradzania zastępcy, podziału wynagrodzenia miedzy adwokatem a jego zastępcą, w przypadku, gdy ten pierwszy podjął już czynności w sprawie, a także zasad dochodzenia roszczeń regresowych przez samorząd.
13. W ppkt 16 projektu założeń dotyczącym rozwijania wiedzy i podnoszenia kwalifikacji przez adwokata nie sprecyzowano tego obowiązku, w zakresie ilości szkoleń w ciągu roku, czasu trwania szkolenia oraz jego przedmiotu. Należy mieć na uwadze, iż zasady dotyczące dokształcania powinny znaleźć się w ustawie, co wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny w swoich wyrokach. Ponadto, konieczne jest określenie w ustawie, a nie w rozporządzeniu zasad uzyskania tytułu dyplomowanego specjalisty. Rozporządzenie jako akt wykonawczy do ustawy mogłoby dookreślać tryb i sposób uzyskania dyplomu, wykaz specjalności itp. Podobnie obowiązek odbycia przeszkolenia przez adwokata w przypadku podejmuj wykonywanie zawodu po 5 – letniej przerwie, powinien zostać szczegółowo uregulowany w ustawie, gdyż stanowi wpływy na wolność wykonywania zawodu. Wprowadzenie przepisu blankietowego, dającego możliwość swobodnego ingerowania w ta wolność, w sposób inny niż na drodze ustawy, może prowadzić do naruszenia konstytucji.
14. Analogicznie szkolenie uzupełniające, o którym mowa w ppkt 17 powinno zostać precyzyjnie określone w ustawie.
15. Proponuje się ,,przeniesienie” sądownictwa dyscyplinarnego do sądów powszechnych. Ukształtowanie sprawnego i efektywnego systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej, na czym zależy autorom projektu, nie będzie możliwe bez zapewnienia niepodważalnej obiektywności postępowań dyscyplinarnych. W samym projekcie założeń, w komentarzu do pkt 20-24 autorzy przyznają, co prawda tylko pośrednio, że sądownictwo dyscyplinarne sprawowane przez samorządy jest nieobiektywne. Znalazło się tam bowiem następujące zdanie: ,,Jednak w celu zapewnienia większej obiektywności, w składzie orzeczniczym musi być sędzia sądu powszechnego”. Proponowane w założeniach rozwiązania nie zapewnią jednak tak potrzebnej obiektywności tych postępowań, dlatego też proponuje się, aby sądem dyscyplinarnym, w sprawach dyscyplinarnych adwokatów, w pierwszej instancji był sąd okręgowy właściwy dla miejsca prowadzenia kancelarii, a w drugiej instancji – sąd apelacyjny.
16. Ppkt 20 odwołuje się do kar dyscyplinarnych nie przewidując jednak żadnych założeń stanowiących podstawę dla stworzenia spójnego systemu przepisów w projektowanej ustawie.
17. Powyższą uwagę należy odnieść również do założeń dotyczących rzecznika dyscyplinarnego.
18. Na etapie założeń niezbędne jest również określenia zasad postępowania przez sądem dyscyplinarnym, co nie wynika jednak z ppkt 25 przedmiotowego projektu założeń.
19. Należy zauważyć, że uzasadnienie do projektu założeń jest niewystarczające, a stanowi jedynie powtórzenie samej treści założeń, i tym samym nie spełnia wymogów stawianych projektowi założeń w Regulaminie pracy Rady Ministrów.
20. W ocenie skutków regulacji wskazano, iż ustawa nie wpłynie na rynek pracy, co wydaje się twierdzeniem błędnym, ze względu na poważną reorganizacje rynku usług prawniczych w Polsce, jaką może przynieść ustawa opracowana na podstawie projektowanych założeń.
21. Zdziwienie budzi uzasadnienie wprowadzenia maksymalnego terminu zawieszenia wykonywania zawodu na wniosek. Nie występuje ryzyko pozostawienia klientów bez pełnomocnika, skoro zawieszenie działalności na wniosek adwokata będzie mogło nastąpić jedynie w przypadku zakończenia wszystkich spraw. Natomiast limit czasowy zawieszenia należy ocenić pozytywnie. Zdyscyplinuje on osoby nie wykonujące zawodu albo do podjęcia aktywności zawodowej, albo do wykreślenia się z listy.
22. Zastrzeżenie budzi pominięcie w pkt. 7 szczegółowych założeń osób, które w tej chwili mają uprawnienie do wpisu, tj. osób, które odbywały aplikację sądową lub prokuratorską na "starych zasadach" - a które zgodnie z obowiązującymi przepisami mają możliwość wpisu, jeżeli wykażą się odpowiednią praktyką. Minie jeszcze kilka lat, zanim takie osoby nabędą
odpowiednią praktykę, a wyeliminowanie takiej możliwości w proponowanej
ustawie pozbawi te osoby równych szans z osobami, które miały więcej szczęścia, i wykonywały określonego rodzaju czynności np. w trakcie aplikacji. Krótko mówiąc należy utrzymać obowiązującą od 25 marca 2009 roku treść przepisu art.25 ust. 1 pkt. 4 ustawy o radcach prawnych i analogiczny zapis w ustawie prawo o adwokaturze.
23. Potrzebne jest zaakcentowanie faktu, że aplikanci są członkami samorządu zawodowego. Aplikanci powinni wybierać swojego pełnomocnika, który reprezentowałby ich interesy przy organie samorządowym (przy radzie). Powinien być on wybierany przez aplikantów i spośród aplikantów na max. 3 lata. Szkolenie aplikantów powinno iść w stronę warsztatów, ćwiczeń, a nie wykładów akademickich. Konieczne jest wprowadzenie obligatoryjnej oceny wykładowców (jakości ich pracy). Ustawa powinna gwarantować możliwość przenoszenia się aplikantów pomiędzy izbami. To mogłoby wprowadzić chociaż namiastkę konkurencji pomiędzy izbami w zakresie szkoleń. Można sie pokusić także, żeby dopuścić do prowadzenia szkolenia aplikacyjnego inne podmioty niż izby, pod warunkiem stosowania programu aplikacji. Quasi gwarancją poziomu mógłby być przymusowy udział sędziów sądów powszechnych w komisjach oceniających kolokwia roczne, przy czym sędziowie ci powinni być opłacani z budżetu państwa. Należy również uregulować status osoby, która ukończyła aplikację i oczekuje na egzamin zawodowy. Aplikant obecnie może zastępować adwokata/radcę przed sądami. Po zakończeniu aplikacji otrzymuje zaświadczenie o zakończeniu aplikacji i (co nie jest obecnie zupełnie jasne) przestaje być aplikantem i w konsekwencji nie może juz występować przed sadami. Propozycja to zachowanie uprawnień aplikanta do chwili ogłoszenia wyników egzaminu zawodowego, pierwszego, który odbył sie po zakończeniu aplikacji.